Katowice. Uroczystości z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych

Pracownicy Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Katowicach zidentyfikowali ich podczas prac w Katowicach i w Raciborzu w 2021 roku. 29 maja 2025 r. żołnierze spoczęli w Kwaterze Żołnierzy Niezłomnych. To tam godne miejsce pochówku znalazło 10 bohaterów polskiego podziemia niepodległościowego.

W uroczystości wzięli udział m.in. krewni żołnierzy. - Dla nas to oddanie godności tym żołnierzom, którzy w tak młodym wieku zginęli, walcząc z reżimem komunistycznym - mówił Roman Myśków, siostrzeniec E. Kasprzyka. - Edmund Kasprzyk działał w organizacji podziemnej po wojnie. To były Narodowe Siły Zbrojne, Pogotowie Akcji Specjalistycznych. Był w grupie porucznika Metysa. Przeprowadzali akcje przeciwko armii radzieckiej, która w tamtym momencie zaczęła okupację w Polsce, jak również przeciwko powstającej komunistycznej polskiej władzy. Te działania polegały na przykład na odebraniu części mienia, które żołnierze rosyjscy zabierali. Żołnierze organizacji podziemnych oddawali to z powrotem rolnikom z Polski. Ta grupa, w której zaangażowany był E. Kasprzyk, działała - z tego, co pamiętam - od marca do czerwca 1945 r. - wspominał R. Myśków.

Krewny żołnierza podkreśla, że aresztowanie wuja poprzedziła "duża wpadka" dowództwa NSZ. - Najpierw był przewieziony do Będzina. Tam była komórka UB, która prowadziła śledztwo i torturowała tych żołnierzy. Potem został przekazany do aresztu w Katowicach. Wyrokiem sądu w lutym 1946 r. został skazany na śmierć. Były odwołania i próby zwrócenia uwagi na niesprawiedliwość, wyrok został jednak wykonany w maju tego samego roku. E. Kasprzyk został pochowany w grobie zbiorowym na cmentarzu w Bogucicach. W grobie tym spoczął z Władysławem Januszewskim i dowódcą Antonim Sękowskim-Metysem. Moja babcia i matka W. Januszewskiego czuwały, gdzie ten grób jest i miały kontakt z tamtejszym proboszczem. Dopiero po odwilży, ok. 1956 r., postawiono tam nagrobek - wyjaśnił.

Kwatera Żołnierzy Niezłomnych znajduje się na cmentarzu komunalnym w Katowicach - sektor 18, rząd 1. Obecnie spoczywają tam szczątki 10 żołnierzy.

  W uroczystości wzięli udział m.in. krewni pochowanych żołnierzy. Monika Kobylańska /IPN Katowice

Biogramy żołnierzy, których groby zostały poświęcone 2 marca.

Władysław Januszewski ps. Blondyn, ur. 28 czerwca 1923 r. w Bugaju w powiecie zawierciańskim, w czasie okupacji służył w Armii Krajowej. W kwietniu 1945 r. przed powołaniem do wojska został zwerbowany do drużyny Pogotowia Akcji Specjalnych Narodowych Sił Zbrojnych ppor. Antoniego Sękowskiego ps. Witold, Konrad, Metys. Uczestniczył w akcjach zbrojnych. Został aresztowany w lipcu 1945 r. przez PUBP w Będzinie i po brutalnym śledztwie skazany 28 lutego 1946 r. przez Wojskowy Sąd Okręgowy IV w Katowicach, a następnie wraz z towarzyszami broni stracony 4 maja 1946 r. w katowickim więzieniu przy ul. Mikołowskiej. W aktach IPN zachowała się jego biało-czerwona opaska na ramię z inicjałami AK, skonfiskowana przez UB, która po 75 latach została przekazana rodzinie. Szczątki W. Januszewskiego zostały odnalezione w kwietniu 2021 r. przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Katowicach na cmentarzu parafialnym przy ul. Wróblewskiego w Katowicach-Bogucicach.

Edmund Kasprzyk ps. Lech, Matniak, Czarny, s. Wincentego Kasprzyka i Józefy Kasprzyk z domu Kozera, ur. 7 stycznia 1923 r. w Strzemieszycach w pow. będzińskim, w 1940 r. był więziony w Sosnowcu za ucieczkę z robót przymusowych z fabryki amunicji. Od 1943 r. był żołnierzem VIII Okręgu Śląsk Narodowych Sił Zbrojnych. Działał w Strzemieszycach jako sekcyjny. Od kwietnia 1945 r. służył w drużynie PAS ppor. Antoniego Sękowskiego ps. Konrad, Metys. Był początkowo zastępcą dowódcy. Uczestniczył w akcjach zbrojnych. Został aresztowany 24 lipca 1945 r. przez PUBP w Będzinie i po brutalnym śledztwie skazany 28 lutego 1946 r. przez Wojskowy Sąd Okręgowy IV w Katowicach, a następnie stracony 4 maja 1946 r. w katowickim więzieniu przy ul. Mikołowskiej. Szczątki E. Kasprzyka zostały odnalezione w kwietniu 2021 r. przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Katowicach na cmentarzu parafialnym przy ul. Wróblewskiego w Katowicach-Bogucicach.

Henryk Skałecki ps. Suchy, s. Józefa i Marianny Zawiślak, ur. 1 maja 1926 r. w Woli Sławińskiej, gm. Konopnica, od czerwca 1944 r. był członkiem AK-DSZ-WiN (placówka Lipniak w Konopnicy, pod dowództwem Bolesława Banaszka ps. Burza, a następnie Stanisława Chrzanowskiego ps. Ciemny, podlegała oddziałowi kpt. Stanisława Łukasika "Rysia" ze Zgrupowania AK-DSZ-WiN mjr. Hieronima Dekutowskiego "Zapory"). Pełnił funkcję łącznika. 29 lipca 1945 r. zranił nożem pijanego żołnierza "ludowego" WP, który atakował bagnetem zebranych przed sklepem ludzi. Został zatrzymany 19 grudnia 1945 r. w Lublinie przez WUBP i 2 maja 1946 r. został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie na 3 lata więzienia za posiadanie broni oraz zamach na żołnierza. W czasie rozprawy Skałecki zeznał, że przyznał się do udziału w nielegalnej organizacji pod wpływem bicia. Z braku dowodów winy został uniewinniony od tego zarzutu. Następnie był więziony na Zamku w Lublinie, a od 23 lipca 1946 r. w Raciborzu. 7 marca 1947 r. WSR w Lublinie darował mu karę i nakazał natychmiastowe zwolnienie z więzienia. Na wyroku widnieje notatka: "Wykonano 13 marca 1947 r.". Skałecki nie doczekał zwolnienia z więzienia, gdzie zmarł 23 marca 1947 r., w wieku 20 lat. Szczątki H. Skałeckiego zostały odnalezione w czerwcu 2021 r. przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Katowicach na cmentarzu parafialnym Jeruzalem w Raciborzu.

Główne obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych odbyły się 2 marca w Kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.